lượng lao động hao phí tạo ra đơn vị hàng hoá của chủ thể sản xuất riêng biệt. Lượng lao động hao phí này tuỳ thuộc vào trình độ trang bị kĩ thuật, tổ chức sản xuất, trình độ lành nghề và các điều kiện khác ảnh hưởng đến năng suất lao động của người sản xuất. GTCB (biểu hiện ra giá thành và giá bán hàng hoá của người sản xuất riêng biệt) có thể thấp hoặc cao hơn giá trị xã hội của hàng hoá (biểu hiện ra giá cả hàng hoá trên thị trường); nếu thấp hơn thì người sản xuất có lợi nhuận siêu ngạch cao hơn lợi nhuận bình quân; nếu cao hơn thì bị thua thiệt. Mâu thuẫn giữa giá trị xã hội và GTCB sẽ dẫn tới sự phân hoá người sản xuất, làm cho người sản xuất có GTCB cao hơn giá trị xã hội, bị thua lỗ và phá sản. Mâu thuẫn này tồn tại trong mọi hình thái xã hội có sản xuất hàng hoá.
